Carnaval
Uit KGV
Inhoud |
Algemeen
Dit is het feest dat in sommige Rooms-Katholieke landen en streken wordt gevierd op de drie dagen (zon-, maan- en dinsdag) voorafgaande aan de 40-daagse vastentijd voor Pasen, die begint op aswoensdag. Vermoedelijk gaat de carnaval terug op de Romeinse Lupercalia en duurt in de ontstaanstijd maar 1 dag (vastenavond, vastelavond, Fastnacht). Het feest behoort tot de zogenaamde ventielzeden en biedt de deelnemers de gelegenheid zich uit te leven voor de vasten. Juist vanwege dit, soms tot uitspattingen leidende, karakter spreekt de Reformatie, en het Concilie van Leptinus in 1732, er haar veto over uit.
Naamgeving
De oorsprong van de naam is niet geheel duidelijk. Er zijn verschillende verklaringen voor te vinden:
- De Toscaanse term Carnevale betekent Vaarwel aan het vlees, wat evenzeer duidt op het begin van de vastentijd
- Carrus Novalis. Dit is een lentefeest ter ere van de Egyptische godin Isis
- Carus Navalis. Dit is een Middeleeuwse term voor de voorloper van de carnavalssoptochten: De Blauwe Schuit (Blauw Sjuut)
De maskerades en de verkleedpartijen stammen uit de oud-germaanse tijd waarbij de boze geesten uitgebannen en de goede geesten gunstig gestemd dienden te worden.
Het carnavalsseizoen start telkens in het voorafgaande jaar op 11 november. In de komende jaren valt carnaval op:
| 2012 18 t/m 21 februari | 2013 9 t/m 12 maart | 2014 1 t/m 4 maart |
| 2015 14 t/m 17 februari | 2016 6 t/m 9 februari | 2017 25 t/m 28 februari |
| 2018 10 t/m 13 februari | 2019 2 t/m 5 maart | 2020 22 t/m 25 februari} |
| 2021 13 t/m 15 februari | 2022 26 t/m 28 februari | 2023 18 t/m 20 februari |
| 2024 10 t/m 12 februari | 2025 01 t/m 03 maart | 2026 14 t/m 16 februari |
| 2027 06 t/m 08 februari | 2028 26 t/m 28 februari | 2029 11 t/m 13 februari |
| 2030 02 t/m 04 maart | 2031 22 t/m 24 februari | 2032 07 t/m 09 februari |
| 2033 26 t/m 28 februari | 2034 18 t/m 20 februari | 2035 03 t/m 05 februari |
| 2036 23 t/m 25 februari | 2037 14 t/m 16 februari | 2038 06 t/m 08 maart |
| 2039 19 t/m 21 februari | 2040 11 t/m 13 februari | 2041 02 t/m 04 maart |
| 2042 15 t/m 17 februari | 2043 06 t/m 08 februari | 2044 27 t/m 29 februari |
| 2045 18 t/m 20 februari | 2046 03 t/m 05 februari | 2047 23 t/m 25 februari |
| 2048 15 t/m 17 februari | 2049 27 feb. t/m 1 maart | 2050 19 t/m 21 februari |
| 2051 11 t/m 13 februari | 2052 02 t/m 04 maart | 2053 15 t/m 17 februari |
| 2054 07 t/m 09 februari | 2055 27 feb. 01 maart | 2056 12 t/m 14 februari |
| 2057 03 t/m 05 maart | 2058 23 t/m 25 februari | 2059 08 t/m 10 februari |
| 2060 28 t/m 01 maart | 2061 19 t/m 21 februari | 0000 |
Carnavalszondag valt immers elke keer zeven weken voor Paaszondag (40 vastendagen + 7 zondagen + 2 carnavalsdagen = 49 dagen = 7 weken).
Deze groet wordt in de Rijnlandse carnavalsvorm gebruikt. Er is een aantal verklaringen rondom de herkomst van de groet.
- In een brief, geschreven door de Vorst Metternich in 1635 staan de woorden all en af in de betekenis dat Kölle all af is, Keulen boven alles staat.
- Op een drinkkruik uit de tweede helft van de 16e eeuw, een Bartmansskrug, is het woord allaf gegraveerd. De kruik staat in het Landesmuseum in Bonn.
- De Runen-tekens Al en Af maken deel uit van de arische / germaanse heilwens: al af sal fena (vrij vertaald: Alle goddelijke kracht voor hen die opzoek zijn naar het heil).
Kerkrade heeft vandaag de dag een groot aantal carnavalsverenigingen. Elke carnavalsvereniging organiseert voor haar publiek een aantal activiteiten. Een carnavalsvereniging kent naast de president en de hofnar een aantal namen (van subgroepen of activiteiten) en tradities die niet direct onder een noemer te vangen zijn. Zoals bijvoorbeeld: de Raad van 11, Iëre Road, de Prinsen Raad, de Fes- en Tsogkommisioen, de Prinsekapel, de Prins-proclamatie, het Regimentsbal, het 36e Regiment, zwanezang, etc.
In deze encyclopedie worden alleen de 3 grotere Carnavalsverenigingen (Karnavalsvereniging Burgerlust, Kirchröatsjer Vasteloavends Verain Alaaf Kirchroa 1936 en Vasteloavendsverain Kirchroa-West) en een enkele vereniging uit het verleden (Böschülle) in detail besproken. Carnavalsverenigingen in Limburg kunnen zich aansluiten bij de Bond van Carnavalsverenigingen in Limburg of de Samenwirkende Limburgse Vasteloavendsvereniginge.
- Raad van 11
Het aantal bestuursleden van een carnavalsvereniging is gelijk aan het zogenaamde zotte- of gekkengetal, elf. De Kirchröatsjer Vasteloavends Verain Alaaf Kirchroa 1936 kent op dit moment niet 11 maar 14 bestuursleden.
Er is een aantal carnavalsartiesten actief die tijdens de Zietsungen voor het amusement zorgen. In grote lijn zijn zij onder te verdelen in zanggroepen, dansgroepen, dansorkesten en andere muziekgezelschappen. Veelal treden zij buiten het seizoen niet in dezelfde hoedanigheid op en beperken zij zich tot het carnavalsseizoen.
Carnavalsgroepen of Carnavalsverenigingen zijn grote groepen carnavalsvierders die meestal groeien uit familiekring, vriendenkring, werkkring, etc. Ontstaan zijn ze, door het Klonetrekke en door stimulatie van de carnavalsverenigingen. Het begrip straatcarnaval heeft hierdoor in Kerkrade een sterke betekenis gekregen. Enkele voorbeelden zij: Ieëtsjte Kirchröadsjer Megafoon Kloep, D'r Sjelleboom Kloep, D'r KannisterKloep, de Wölksjere, d'r Engels Jroep. Sinds het eind van de tachtiger jaren van de 20e Eeuw presenteren deze carnavalsgroepen zich steeds vaker als carnavalsartiest en nemen als zodanig ook deel aan de jaarlijkse Sjlajerparade.
Zie ook: Buutereedners en category:Carnavalsverenigingen
Activiteiten
tijdens het carnavalsseizoen vindt er een groot aantal activiteiten plaats, al dan niet georganiseerd door een van de carnavalsverenigingen. Het onderstaande is een beknopte weergave daarvan:
- Auw Wieverbal
- Activiteit op de Dinsdag voor carnaval. Het fenomeen komt overal voor waar straatcarnaval gevierd wordt.
- Blauw Sjuut
- Het uitrijden van de Blauw Sjuut vindt voor het eerst plaats in 1113. Een timmerman uit Cornelimünster (Aken) bouwt een schip met wielen dat voortgetrokken wordt door de akense wevers (een bevolkingsgroep uit de lagere sociale klasse). Het houten schip gaat langs de plaatsen Aken, Maastricht, Tongeren en St. Truiden waar telkens bij aankomst feest gevierd wordt. De geestelijke en wereldlijke overheden verzetten zich sterk tegen dit initiatief.
Puutsj-order van de Blauwe Schuit bemanning, uitgereikt in 2011
- Tegenwoordig vertrekt de Blauw Sjuut uit Heerlen (sinds 1949) en doet ook andere plaatsen in de omgeving aan. De ontvangst van de Blauw Sjuut door de Burgemeester vindt altijd plaats op de vrijdag voor carnaval. Over en weer worden door de bemanning en het ontvangstcomité wat steken onder water gegeven. Zo wordt in 2006 een aantal bewegingen ingestudeerd door de aanwezigen (begeleid door Greten, Ton) op een aantal kerkraadse klassiekers die later met de bemanning gedanst worden. Het College van Burgemeester en Wethouders loopt rond als jury-leden en geeft later commentaar er op. Later reageert de bemanning (naar aanleiding van een opmerking over een te kleine prinse-kapel) op stekelige wijze, door op te merken dat de volledige Raad van 11 (met daarin 14 personen) slechts vertegenwoordigd wordt door 9 personen. Schiffelers, Jacques en Deckers, Arno praten de verschillende programmaonderdelen aan elkaar.
- Jalabal (ex-)prinsen
- Galabal in de Rodahal of in het Hof van Erenstein voor (ex-)carnavalsprinsen. Het bal wordt georganiseerd door Kirchröatsjer Vasteloavends Verain Alaaf Kirchroa 1936. In 2013 vindt de 57e editie plaats. Voorafgaand aan het bal wordt de Sjwatse Kater uitgereikt.
- Kirchröatsjer Treff
- Zondagavond-activiteit in de Rodahal. Rond de eeuwwisseling wordt er een speciaal carnavals-tieëkezingen georganiseerd. Daarvoor is Andre Rieu vaste artiest tijdens deze activiteit. Tijdens de activiteit in 2006, op 26 februari wordt aan Paffen, John van Kling Kirchröatsjer Sjtadjarde Anno 1898 de Narrekap uitgereikt. In 2010 wordt de avond ingevuld door 't Jód tsimmer, Jack Vinders en DJ en VJ. In 2011 alleen door 't Jód tsimmer.
- Klonekonkoers
- Activiteit in de Rodahal tijdens het Klonetrekke waarbij een aantal prijzen wordt uitgereikt aan clowns(-groepen).
- Klonetrekke
- Activiteit in het centrum (maar begonnen op de Heilust) op carnavalsdinsdag waarbij grote groepen clowns aanwezig zijn. Deze activiteit heeft al regelmatig voor aandacht op de landelijke televisie gezorgd.
- Optocht
- De optochten van 1940-1945 worden niet gehouden. Er is weinig te vieren.
- Kerkrade-Centrum.
- Op zaterdag is er de kinder-optocht en op maandag wordt de gewone optocht (ook wel: Jroeësse Tsog) gelopen. Omdat de mijnen in 1946 volop draaien voor de wederopbouw van Nederland is de maandag volgens Burgemeester Habets geen geschikte dag voor de optocht. Onder protest van Kirchröatsjer Vasteloavends Verain Alaaf Kirchroa 1936 wordt de optocht voor de eerste en de laatste keer op carnavalszondag gehouden. In 2003 vestigt de optocht met een record met 144 deelnemers. De eerste deelnemer vertrekt om 13:11 en de laatste komt rond 17:30 op de markt binnen. De optocht van 2008 begint twee uur eerder, om 11:11. Dit, omdat carnaval vroeg in het jaar valt en de laatste deelnemers bij invallende duisternis op de markt aankomen. In de regel vertrekt de tocht vanaf de Pannesheiderstraat en gaat via Chevremont naar de Markt, waarna de tocht ontbonden wordt voorbij de Hamboskliniek. Een aantal keren vertrekt de stoet vanaf het Olmenplein.
- Kerkrade-West
- De optocht wordt gelopen carnavalszondag. De stoet vertrekt vanaf de Gracht en eindigt bij het plein aan de Schaesbergerstraat.
- Eygelshoven
- De optocht wordt gelopen op carnavalszondag.
- Orde
- Deze plaquette wordt door de prins uitgereikt aan personen die volgens hem een bijzondere carnavalsprestatie geleverd hebben. Meer ...
- Prinsebal
- Jaarlijks wordt een (stads)prins uitgeroepen. Er is van de drie carnavalsverenigingen (Kirchröatsjer Vasteloavends Verain Alaaf Kirchroa 1936#Prinsen, Karnavalsvereniging Burgerlust#Prinsen, Vasteloavendsverain Kirchroa-West) een lijst van prinsen beschikbaar.
- Proclamatie Jeugdprins
- Jaarlijks wordt een Jeugdprins uitgeroepen.
- Proclamatie Prins
- Het uitroepen van de nieuwe (stads)prins.
- Sjlajerparade
- Dit liedjesconcour (Kirchröadsjer Sjlajerparade) bepaalt wat de nieuwe carnavalsschlager van het startende seizoen is. De parade wordt gehouden op de eerste zaterdag na de 11e van de 11e. Elk seizoen staat in een bepaald teken. Voor 2003-2004 is dit: E hats vuur vasteloavend.
- Sleuteloverdracht
- deze carnavalsactiviteit vindt jaarlijks plaats in het gemeentehuis op carnavalszondag.
- Tünnesbal
- Officiële carnavalsstart op zaterdagavond
- Vasteloavendstsiedónk
- Voorafgaand aan de drie carnavalsdagen geven de twee grotere carnavalsverenigingen een carnavalskrant uit. De redactionele stukken zijn van de twee dialectverenigingen: Kirchröadsjer Plat en D'r Wauwel. De redactie van de versie van Kirchröatsjer Vasteloavends Verain Alaaf Kirchroa 1936 wordt in 2006 gevormd door Hub Didderen, Piet Hanneman, Wim Ploum, Paul Rosenbaum, Max Ruiters, Aggie Schaeps, Thelen, Karel en Jeanette Wolters.
- Zietsóng
- Carnavalszitting. Er is een Kinger Zietsóng, Herre Zietsóng, Dame Zietsóng, Vet-Donnesjtieg Zietsóng en een Jala Zietsóng.
Zie ook: home.wanadoo.nl/khsv/index.html
Foto's
De optocht loopt in de regel (zeker in de periode 2006 - 2012) via de route: Bongartstraat, Terheidenstraat, Tripsstraat, Kerkraderstraat, Veldhofstraat, Torenstraat, Terbruggen, Laurastraat, Kommerveldlaan, Molenweg, Laurastraat.
Kingertsóg Kerkrade
Trivia
- Lupercalia
- Een andere benaming voor Lupercalia is Spurcalia. Lupercalia is een romeins herdersfeest ter ere van Faunus (of Lupercus). Op 15 februari offeren de Luperci (priesters van Faunus) bokken en lopen in bokkehuiden gekleed door Rome. Zij slaan iedereen met riemen van bokkeleer, een vruchtbaarheidsritus. Kinderloze vrouwen laten zich slaan in de hoop te bevorderen dat zij moeder zullen worden. Naar men vermoedt is Carnaval van dit feest afgeleid.
- Bekendmaking
Op 15 februari 1928 maakt burgemeester Habets bekend dat de volgende regels gelden tijdens de carnaval van dat jaar.
- het sluitingsuur voor de vergunnings- en verlofslocaliteiten gedurende de aanstaande carnavalsdagen door hem gesteld is op 1 uur voor Zondag en Maandag en 12 uur voor Dinsdag;
- het verboden is zonder schriftelijke vergunning op of aan den openbaren weg muziek te maken, te zingen of te doen zingen; en
- het verboden is zich gemaskerd, vermomd of verkleed in de kleeding van een ander geslacht in het openbaar, waaronder begrepen publieke localiteiten, te vertoonen of kleeding verbonden aan geestelijke of burgerlijke ambten te dragen.
Verder
- You Tube: De betekenis van Carnaval: http://nl.youtube.com/watch?v=8eAybotHD0o
- Bond van Carnavalsverenigingen in Limburg: http://www.carnaval-limburg-bcl.nl
- Samewirkende Limburgse Vastelaovendsvereiginge http://www.slv-limburg.nl/