KGV

Printervriendelijke versie | Voorbehoud | Privacybeleid

Dialect

Uit KGV

Limburgsedialecten.jpg

Inhoud

Algemeen

Het gebied dat door deze encyclopedie behandeld wordt omvat een tweetal dialecten. Dit zijn het Kerkraads-Dialect, een ripuarisch dialect, dat gesproken wordt in Kerkrade-Oost, Kerkrade-Centrum en Kerkrade-West en het Eygelshovens-Dialect, een zogenaamd Ripuarisch-Overgangsdialect, zoals dat in Kerkrade-Noord gesproken wordt.

Kerkrade Centrum/Oost/West

Het Kerkraads Dialect (Kirchröadsj Plat) neemt een bijzondere plaats in, in de verscheidenheid aan dialecten in Nederland en Limburg (Limburgs). Het kerkraads is een zogenoemd Ripuarisch dialect.


Foto's
Video's
Wikipedia
Webcams
Bezig met het laden van de kaart...
In uw syntaxis zijn de volgende fouten gedetecteerd:
De parameter zoom moet tussen 0 en 20 liggen.
Een of meerdere waarden voor de parameter coordinates zijn ongeldig.

Lijst van onderwerpen met Geo Info Het Ripuarisch omvat de plaatsen Kerkrade, Bocholtz, Simpelveld en Vaals. De westelijke grenslijn ervan wordt gevormd door de Benrather lijn. Deze lijn wordt ook wel eens de maken-machen-lijn genoemd, omdat de dialecten ten westen ervan de vorm make gebruiken en de dialecten ten oosten mache. Deze overgang van k naar ch is één van de klankwijzigingen die in zijn geheel onder de term Hoogduitse Klankverschuiving bekend staat. In de Ripuarische dialecten hebben ook de medeklinkers t en p die wijziging ondergaan. In het Kerkraads bijvoorbeeld, spreekt men niet van tied maar van tsied (tijd), aese in plaats van aete (eten) en kroefe in plaats van kroepe (kruipen).

Een ander opvallend kenmerk van de Ripuarische dialecten is het voorkomen van een j op plaatsen waar meer westelijke dialecten een g gebruiken: jans tegenover gans (helemaal), jód tegenover good (goed) en verjaese naast vergaete (vergeten). De wisseling van g naar j komt niet in alle Ripuarische dialecten voor: het verschijnsel beperkt zich tot de plaatsen Kerkrade, Bocholtz en Vaals. Opmerkelijk bij de dialecten uit dit gebied is ook de eigen vormingswijze van de verleden tijd van de zwakke werkwoorden: pakket tegenover meer westelijk pakde (pakte) of lofet naast westelijker leep (liep). Ten slotte vallen de dialecten in het uiterste zuidoosten van Limburg op door een groot aantal Duitse woorden: tsiedónk (krant), tsóg (trein), fiermóng (vormsel), boechsjtaab (letter), obs (fruit).

Eygelshoven

Op 29 mei 2008 wordt in de Openbare Bibliotheek in Eygelshoven het eerste (digitale) woordenboek (het Egelzer Wöädbook) van het Eygelshovense dialect aangeboden door Wethouder Krasovec, Frans.

Tijdens de inleiding verklaart Ton van Wijngaard, Streetaalfunctionaris van de provincie Limburg en geboren in Eygelshoven, waarom het Eygelshovense dialect een Ripuarisch Overgangs dialect is. Naast de talrijke overeenkomsten met de Ripuarische dialecten zijn er ook verschillen. Zo is er bijvoorbeeld geen sprake van een Hoogduitse Klankverschuiving (zie hierboven).

Duitse dialecten

GermanDialectAreas.jpg

De afbeelding hiernaast geeft de verschillende duitse dialecten weer. Duidelijk is te zien dat de dialecten in Zuid-Oost Limburg deel uit maken van die duitse dialecten. In het gebied dat roze gemarkeerd is, kun je je met het Kerkraadse dialect enigszins verstaanbaar maken. Dit is een gebied dat 2 tot 3 keer zo groot is als de oppervlakte van Nederland. In een deel daarvan, genummerd 15, is communicatie in het Kirchröadsj Plat heel goed mogelijk. De scheidslijn tussen het roze deel en het gele deel is de Benrather Linie.

Limburgse dialecten

Bree001hist01ill37.gif

De afbeelding hiernaast geeft duidelijk weer op welke manier de verschillende dialecten verspreid zijn over Belgisch- en Nederlands Limburg.

Verenigingen

Op provinciaal niveau zijn er de stichting Veldeke en stichting Dialect- en Cultuuronderwijs Limburg (DOL) die zich met de verschillende limburgse dialecten bezighouden. Opvallend is daarbij dat het Kerkraadse dialect bij Veldeke is ingedeeld bij de kring Heerlen, terwijl het dialect als ripuarisch dialect beter aansluit bij de dialecten van Krink um Mamelis (Bocholtz, Vaals en omstreken).

Lokaal

Er is een tweetal dialectverenigingen die beiden tot doel hebben het kerkraads dialect in woord en geschrift te bevorderen en in stand te houden. Zij beogen op deze manier te komen tot een uniforme schrijf- en spreekwijze van het dialect. Op deze manier willen zij werken aan de ontwikkeling van een sterke taalcultuur. Het zijn de verenigingen Kirchröadsjer Plat (anno 1974) en D'r Wauwel (anno 1980 voor Kerkrade-West). Het is vooralsnog onbekend of er in Eygelshoven een soortgelijke vereniging bestaat.

Verder


Zoeken

Bladeren
Hoofdpagina
Gebruikersportaal
In het nieuws
Recente wijzigingen
Willekeurige pagina
Hulp
Bewerken
pagina-inhoud tonen
Hulp bij bewerken
Deze pagina
Overlegpagina
Nieuw kopje
Printervriendelijke versie
Pagina-informatie
Geschiedenis
Verwijzingen naar deze pagina
Verwante wijzigingen
Mijn pagina's
Aanmelden / registreren
Speciale pagina’s
Nieuwe pagina's
Bestandslijst
Statistieken
Meer…